İstanbul Tarihi Yarımada Yürüyüş Rotası

İstanbul'un tarihi yarımadası, aslında yürüyerek gezilmek için kurulmuş gibidir: iki bin yıllık başkentin en önemli anıtları, birbirine birkaç yüz metre mesafede, aynı tepenin üstünde toplanmıştır. Bu rota, Ayasofya'dan başlayıp Eminönü'ne inen kesintisiz bir yürüyüş — tramvaya binmeden, duraktan durağa yürüyerek yarım günde tamamlanır, acele etmezseniz bütün bir güne yayılır. Her durak Rotadaş İstanbul rehberinde konumu ve tarihçesiyle kayıtlı.

Yürüyüşün güzelliği, anıtların arasındaki sokaklardadır: Divanyolu'nun tramvay rayları, Nuruosmaniye'nin gölgeli avlusu, çarşı yokuşlarının uğultusu... Bu yüzden rotayı harita üzerinde "duraklar" olarak değil, tek bir akış olarak düşünün. Sabah erken başlamak, hem serin hem tenha bir başlangıç demektir.

Tarihi yarımada, üç deniz —Marmara, Boğaz ve Haliç— tarafından çevrelenmiş bir üçgendir ve tıpkı Roma gibi yedi tepe üzerine kuruludur. Önce Yunan kolonisi Byzantion, sonra Roma'nın yeni başkenti Konstantinopolis, ardından Osmanlı'nın İstanbul'u oldu; her katman bir öncekinin üstüne, çoğu zaman aynı taşları yeniden kullanarak yükseldi. Bu yüzden burada attığınız her adım, üç imparatorluğun üst üste bıraktığı izlerin üstünden geçer; rotanın asıl güzelliği de bu sürekliliği ayakla, yavaşça hissetmektir.

İki bin yıllık başkentin kalbi, tek bir meydanda.

Rotaya Ayasofya ile başlayın — kilise, cami, müze ve yeniden cami olan bu yapı, tek başına şehrin bütün tarihini özetler. Karşısındaki Sultanahmet Meydanı, antik Hipodrom'un üstünde uzanır; Dikilitaş ve Yılanlı Sütun hâlâ yerinde durur. Meydanın güneyinde altı minareli Sultanahmet Camii (Mavi Cami) ücretsiz gezilir. Meydanın hemen altındaki Yerebatan Sarnıcı, 336 sütunlu yeraltı su deposuyla sıcak günlerde serin bir mola; birkaç adım ötedeki Binbirdirek Sarnıcı daha tenha bir alternatiftir.

Meydanın kuzeyindeki kapıdan Topkapı Sarayı'na girin: avludan avluya geçtikçe Osmanlı sarayının nasıl bir "şehir içinde şehir" olduğunu görürsünüz. Sarayın kuzeyindeki Gülhane Parkı, sur boyunca gölgeli bir yürüyüşle Haliç'e doğru iner; ağaçların arasında biraz nefeslenmek için ideal. Parkın alt ucundaki İstanbul Arkeoloji Müzeleri, vakti olanlar için rotanın en zengin ara duraklarından biridir.

Tramvay hattı boyunca çarşıya doğru.

Meydandan Divanyolu boyunca batıya yürüyün; bu cadde, Bizans'ın ana yolu Mese'nin üstündedir, yani iki bin yıldır aynı güzergâh. Yol üstündeki Çemberlitaş Hamamı, Mimar Sinan yapısı tarihi bir hamam; geleneksel bir yıkanma için mükemmel bir ara. Hemen yanındaki Çemberlitaş Sütunu, Roma imparatoru Konstantin'den kalma. Buradan Nuruosmaniye Kapısı'ndan Kapalıçarşı'ya girin — 15. yüzyıldan kalma, dört binden fazla dükkânlı kapalı bir labirent; burada kaybolmak planın parçasıdır, ama pusulanız Beyazıt yönü olsun.

Çarşının Beyazıt tarafındaki kapısından çıkarsanız, hemen yanı başında Sahaflar Çarşısı ve İstanbul Üniversitesi'nin anıtsal kapısı sizi karşılar; buradaki Beyazıt Meydanı, şehrin en eski meydanlarından biridir. Çarşının kalabalığından bu meydana çıkmak, uğultudan bir anda tarihî bir sükûnete geçmek gibidir — İstanbul'un o ani ritim değişimlerinden biri, ve bir sonraki tepeye, Süleymaniye'ye çıkmadan önce iyi bir nefes molası.

Tepedeki külliyeden çarşının uğultusuna.

Çarşıdan kuzeye, tepeye doğru çıkın: mimar Sinan'ın başyapıtı Süleymaniye Camii, şehrin en yüksek noktalarından birinde durur ve arka terasından Haliç ile Boğaz aynı kareye girer; çevresindeki kuru fasulye lokantaları öğle için klasiktir. Buradan Eminönü'ne inerken, çini işçiliğiyle küçük ama etkileyici Rüstem Paşa Camii'ne uğrayın — girişi çarşının içinde saklı olduğu için çoğu kişi kaçırır. Yürüyüşü, baharat kokan tarihi Mısır Çarşısı'nda bitirin; buradan Galata Köprüsü ve Galata Kulesi manzarasıyla karşıya geçerek rotayı uzatabilirsiniz.

Yürüyüş boyunca acıkırsanız seçenek bol: Sultanahmet çevresinde köfteciler, Divanyolu'nda tarihi lokantalar, Süleymaniye'de kuru fasulyeciler ve Eminönü'nde balık ekmek. Ama en keyiflisi, Kapalıçarşı ya da Mısır Çarşısı içindeki küçük dükkânlarda bir bardak çayla mola vermek; alışverişten çok, çarşının uğultusunu dinlemek için. Cebinizde bir İstanbulkart olsun — yürüyüşü uzatıp Galata'ya geçmek ya da yorulunca tramvaya binmek için işinizi görür.

Bu rotayı ihtiyacınıza göre kısaltıp uzatabilirsiniz: yalnızca meydan çevresini gezip yarım günde bitirebilir, ya da her anıtın içine girerek bütün güne yayabilirsiniz. Eminönü'nden vapura binip Boğaz'a açılmak ya da köprüyü yürüyerek geçip karşı yakaya, Galata'ya tırmanmak da rotayı doğal biçimde sürdürür. Tarihi yarımada, bir kez adımladığınızda, İstanbul'un geri kalanını nereden gezeceğinizin de haritasını verir.

Bu tek yürüyüş, İstanbul'un neden yüzyıllarca üç imparatorluğa başkentlik ettiğini adım adım anlatır: Roma'nın sütunundan Bizans'ın sarnıcına, Osmanlı'nın sarayından Sinan'ın camisine, hepsi aynı tepenin üstünde. Yarım gününüz varsa bile, tarihi yarımadayı yürüyerek geçmek, şehri en doğru anlama biçimidir — çünkü İstanbul, ancak yavaşladığınızda kendini gösterir. Bu yüzden acele etmeyin: bir sarnıçta serinleyin, bir çarşıda çay için, bir cami avlusunda oturup nefeslenin. Tarihi yarımada, hızlı gezene birkaç anıt, yavaş gezene ise koca bir şehir hafızası sunar; yürüyerek geçtiğiniz bu birkaç kilometre, çoğu turistin günlere yaydığını tek bir öğleden sonraya sığdırır.