Afyon: Termal ve Frig Vadisi Rotası (2 Gün)

Afyonkarahisar üç şeyiyle tanınır: mermeri, termal kaynakları ve mutfağı. Ama şehrin adını verdiği kara kalenin altında, çoğu ziyaretçinin ıskaladığı çok daha eski bir katman var — Frig Vadisi'nin kayaya oyulmuş anıtları. İki gün, hem şehrin tarihini ve şifalı sularını hem de bu antik vadiyi görmeye yeter. Rota kabaca ikiye ayrılıyor: bir gün şehir merkezi, bir gün de Frig Vadisi ve termal kaynaklar.

Afyon aynı zamanda Türkiye'nin termal başkenti sayılır; günün yorgunluğunu bir kaplıcada almak bu rotanın doğal parçası. Bu yazıdaki her durak Rotadaş Afyonkarahisar rehberinde konumu ve tarihçesiyle kayıtlı.

Şehir, Kurtuluş Savaşı'nın kaderini belirleyen Büyük Taarruz'un başladığı yerdir; bu yüzden merkezde ve çevresinde tarih yalnızca antik değil, çok yakın da. Frigler'den Roma'ya, Selçuklu'dan Mevlevî geleneğine ve Cumhuriyet'in kuruluşuna kadar katmanlar, kısa mesafelerde üst üste gelir.

Afyon adını haşhaş tarlalarından alır, ama bugün şehri dünyada asıl tanıtan mermeridir; beyaz ve şeker desenli Afyon mermeri, sarayların ve modern yapıların vazgeçilmezidir. Şehirdeki mermer atölyeleri ve satış noktaları, buradan götürülebilecek en karakteristik hediyeyi sunar. Bu taş bolluğu tesadüf değil: aynı volkanik jeoloji, hem mermeri hem de yer altından yükselen sıcak mineralli suları yaratmış. Yani Afyon'un kalesi, mermeri ve kaplıcaları hep aynı yer altı hikâyesinin ürünü — şehri gezerken bu üç unsuru birlikte düşünmek, coğrafyayı çok daha anlamlı kılar.

Volkanik kayanın üstündeki kaleden Mevlevihane'ye.

Güne şehre adını veren Afyonkarahisar Kalesi ile başlayın — 200 metreyi aşan volkanik bir kaya kütlesinin üstünde, basamaklarla çıkılıyor; yukarıdan bütün şehir ve ova görülür. İnişte, ahşap direkleri ve düz tavanıyla Selçuklu döneminden kalma Ulu Cami (Kırk Direkli) mutlaka görülmeli; Anadolu'nun en iyi korunmuş ahşap direkli camilerinden biridir.

Afyon, Konya'dan sonra Mevlevîliğin en önemli merkeziydi; şehirdeki Sultan Divani Mevlevihanesi bu geleneği bugün müze olarak yaşatır. Şehrin daha eski geçmişi için Afyonkarahisar Arkeoloji Müzesi, bölgenin Frig ve Roma dönemi eserlerini bir arada sunar. Kurtuluş Savaşı'nın izini sürmek isteyenler ise şehre hâkim tepedeki Kocatepe Atatürk Anıtı ve merkezdeki Zafer (Utku) Anıtı ile Büyük Taarruz'un başladığı toprakları görebilir.

Öğleyi Afyon'un ünlü sofrasında geçirin: baharatlı Afyon sucuğu, kaymak ve ekmek kadayıfı şehrin klasik üçlüsüdür; sabah kahvaltısında kaymak-bal, tatlıda haşhaşlı çörek denemeye değer. Şehir merkezi kompakt olduğu için tüm bu duraklar yürüme mesafesindedir.

Kayaya oyulmuş anıtlar, oda mezarlar ve şifalı sular.

İkinci gün şehrin kuzeyindeki Frig Vadisi'ne ayrılmış — İ.Ö. 1. binyılda bu topraklarda yaşayan Frigler'in yumuşak tüf kayalara oyduğu tapınak cepheleri, oda mezarlar ve yerleşimlerin uzandığı geniş bir alan. Vadinin en görkemli parçalarından biri, dev bir kaya yüzüne işlenmiş Maltaş Frig Anıtı. Yakındaki Ayazini Ören Yeri, kayaya oyulmuş kiliseleri ve konutlarıyla adeta bir açık hava müzesi; Frig'den Bizans'a uzanan katmanları bir arada gösterir.

Frigler, başkentleri Gordion'dan bu vadilere kadar uzanan bir krallık kurmuştu; efsanevi kralları Midas'ın adı hâlâ bölgedeki anıtlarda yaşar. Kayaya oyulmuş bu cepheler aslında tapınak ya da anıt-mezardı; üzerlerindeki geometrik bezemeler, ahşap mimarinin taşa aktarılmış hâlidir. Vadiyi yürüyerek ya da bisikletle gezmek mümkün — işaretli patikalar anıttan anıta geçmenizi sağlar; yine de alan tenha ve tabelalar seyrek olduğu için yön bulmaya hazırlıklı gidin. Bu tenhalık aynı zamanda vadinin cazibesi: Efes ya da Kapadokya kalabalığı olmadan, üç bin yıllık bir uygarlıkla neredeyse yalnız kalırsınız.

Vadinin çevresinde birbirine yakın birkaç durak daha var: kaya yerleşimleriyle Seydiler Kalesi ve Selçuklu döneminden kalma, İpek Yolu üzerindeki Döğer Kervansarayı. Bu yapılar, vadinin yalnızca Friglere değil, sonraki bütün çağlara ev sahipliği yaptığını gösterir.

Günü Afyon'un asıl markası olan termal kaynaklarda kapatın. Şehir merkezine yakın Gazlıgöl, güneydeki Sandıklı'da Hüdai Kaplıcaları ve Ömer-Gecek termal merkezi, yüksek mineralli sularıyla ülkenin en bilinen kaplıcaları arasında; bir günlük gezinin ardından sıcak suda dinlenmek Afyon rotasının en keyifli finalidir.

Afyon'un termal suyu yalnızca dinlenme değil, sağlık turizminin de merkezi; yüksek mineralli kaynaklar romatizmal rahatsızlıklardan cilt sağlığına kadar geleneksel olarak şifa amacıyla kullanılır. Bölgedeki termal oteller havuz, hamam ve tedavi ünitelerini bir arada sunar, bu yüzden birçok ziyaretçi Afyon'a yalnızca birkaç günlük kaplıca için gelir. Gezi ile şifayı birleştirmek isteyenler için ikinci günü bir termal tesiste geçirmek, hem yolculuğun yorgunluğunu alır hem de rotayı dinlendirici bir notayla kapatır.

İki gün sonunda Afyon, "yol üstü mola" şehri olmaktan çıkar: bir yanda üç bin yıllık Frig anıtları ve şifalı sular, öte yanda kaymağıyla ünlü bir sofra ve Cumhuriyet'in kurulduğu topraklar. Tarihi, doğayı ve mutfağı bu kadar yoğun biçimde bir araya getiren az il vardır; hele bir de kaplıcada bittiğinde, rota hem hafızada hem bedende iz bırakır.