Adana: Lezzet ve Tarih Rotası (2 Gün)

Adana'yı iki günde tanımanın en iyi yolu, şehri ve verimli Çukurova ovasını ayrı ayrı ele almak: bir gün şehir merkezinde tarih ve —Adana'dan söz ediyorsak kaçınılmaz— lezzet; bir gün de çevredeki antik kentler ve kaleler. Şehir, tarih boyunca Akdeniz'i iç Anadolu'ya bağlayan yolların üzerinde kurulduğu için hem Roma hem Hitit hem de Orta Çağ izlerini bir arada taşır.

Adana yazın çok sıcaktır; merkez gezisini sabah ve akşamüstüne, öğle sıcağını serin bir kebapçıda ya da müzede geçirmeye ayarlayın. Bu yazıdaki her durak Rotadaş Adana rehberinde konumu ve tarihçesiyle kayıtlı.

Adana, Türkiye'nin en verimli ovası Çukurova'nın merkezi; pamuğuyla ülkenin sanayisini besleyen, sıcak ve bereketli bir şehir. Antik çağda Kilikya bölgesinin kalbiydi ve Akdeniz'i iç Anadolu'ya bağlayan yolların üzerinde, tüm ordu ve tüccar kervanlarının geçtiği bir kavşaktı; bu yüzden şehir ve çevresi Hitit, Roma, Bizans, Ermeni ve Osmanlı izlerini üst üste taşır. Her baharda düzenlenen Portakal Çiçeği Karnavalı ise şehrin bugünkü canlı, sokakları kalabalık yüzünü gösterir — mart–nisan, narenciye kokusuyla Adana'yı gezmenin en güzel zamanıdır.

Roma köprüsünden dev camiye, çarşıdan sofraya.

Güne Seyhan Nehri üzerindeki Taşköprü ile başlayın — Roma döneminden kalma, hâlâ ayakta ve yürünen bir köprü; sabah ışığında nehir ve şehir birlikte görülür. Hemen yanında, Türkiye'nin en büyük camilerinden Sabancı Merkez Camii altı minaresi ve büyük kubbesiyle şehrin silüetini belirler. Tarihi dokuya inmek için Ulu Cami ve çevresindeki taş konaklara uğrayın; renkli taş işçiliğiyle 16. yüzyıldan kalma bir külliyedir.

Öğleden sonra şehrin belleğine bakın: eski fabrika binalarında kurulan Adana Müze Kompleksi, arkeolojiden etnografyaya geniş bir koleksiyon sunar; geleneksel bir Adana evinin içini merak edenler için Kuruköprü Anıt Müzesi küçük ama keyifli bir durak. Ama Adana'nın asıl müzesi sofrasıdır: közde pişen Adana kebabı, yanında turşu ve közlenmiş biber, ekşi-acı şalgam suyu ve yaz sıcağında serinleten bici bici — bunları tatmadan şehri gezmiş sayılmazsınız. Akşamı nehir kenarındaki çay bahçelerinde kapatın.

Merkez gezisini genişletmek isteyenler, şehrin en eski çekirdeği Tepebağ'a çıkabilir: dar sokakları, cumbalı taş evleri ve kazılarda ortaya çıkan höyük katmanlarıyla Adana'nın binlerce yıllık yerleşim geçmişini burada görürsünüz. Çarşı içindeki tarihi hanlar ve kapalı çarşı ise baharat, bakır ve yöresel ürünler için canlı bir duraktır; akşamüstü serinliğinde bu sokaklarda dolaşmak, şehrin gündelik ritmine karışmanın en iyi yoludur.

Ovaya yayılmış höyükler, mozaikler ve kaleler.

İkinci gün şehir dışına, verimli ovanın binlerce yıllık katmanlarına ayrılmış. Doğuya doğru ilk durak Misis (Yakapınar): antik Mopsuestia kentinin taban mozaikleri yerinde sergileniyor, yanında Misis Höyüğü ve köprüsü aynı rotada. Daha ileride, ovanın ortasında bir kaya kütlesinin üstüne kurulmuş Anavarza Antik Kenti var — zafer takı, sütunlu caddesi ve tepedeki kalesiyle Çukurova'nın en etkileyici ören yerlerinden.

Dönüş yolunda iki kale birbirine yakın: adını surlarının kıvrımlı biçiminden alan Yılankale, Orta Çağ'dan kalma ve ovaya hâkim; kuzeydeki Kozan ilçesinde ise Kozan (Sis) Kalesi uzun surlarıyla bölgenin en büyük kalelerinden biri. Tarih öncesine meraklıysanız, Hitit dönemine inen Sirkeli Höyük ve kaya kabartmaları rotayı tamamlar; kuş gözlemi sevenler Seyhan Baraj Gölü çevresine uzanabilir.

Adana'nın çevresi, antik Kilikya'nın açık hava müzesi gibidir. Doğuda Ceyhan yakınlarındaki Karatepe-Aslantaş, geç Hitit dönemine ait kabartma ve yazıtlarıyla; Osmaniye sınırındaki Kastabala ise sütunlu caddesiyle bu mirası genişletir. Kuzeydeki Kozan, hem büyük kalesi hem de Toroslar'a açılan serin yaylalarıyla yazın sıcaktan kaçmak için iyi bir yön. Ovanın nemli sıcağından Aladağlar'ın çam kokulu yüksekliklerine birkaç saatte geçmek mümkündür; bu yüzden Adana çevresi, tek rotada hem antik kentleri hem dağ havasını sunar.

Adana'da yemek bir gezinin süsü değil, ana durağıdır. Coğrafi işaretli Adana kebabı, közde pişen acılı kıyma kebabıdır; yanında közlenmiş domates ve biber, sumaklı soğan ve bol maydanozla gelir. Serinlemek için ekşi-acı şalgam suyu, kahvaltıda şırdan ve ciğer, tatlıda ise sıcak günlerin klasiği bici bici ile taş kadayıf denenir. Analı kızlı çorbası ve yüzük mantısı gibi ev yemekleri de sofra kültürünü tamamlar. Şehir merkezi kompakt olduğu için konaklamayı Seyhan çevresinde tutmak hem tarihi duraklara hem nehir kenarı yürüyüşüne yakın olmayı sağlar; havalimanı ve hızlı tren şehre ulaşımı kolaylaştırır, çevre gezileri için ise araç en esnek çözümdür.

İki gün sonunda Adana, çoğu ziyaretçinin beklediğinden çok daha katmanlı çıkar karşınıza: bir yanda Roma köprüsü ve Hitit höyükleri, öte yanda ülkenin en güçlü mutfaklarından biri. Şehir merkezini lezzetle, ovayı tarihle gezmek, Çukurova'yı hem damakta hem hafızada bırakır. Kısacası Adana, bir yanda mangal dumanı bir yanda iki bin yıllık taş; abartısız, katıksız ve konukseverliğiyle Anadolu'nun en gerçek şehirlerinden biridir; sıcağına ve doğallığına bir kez alışan gezgin, çoğu zaman geri dönmek ister.