Gümüşdere Tarihi Rum Kilisesi

Sarıyer ilçesinde Karadeniz kıyısındaki Gümüşdere (eski adıyla Domuzdere) köyünde yer alan Tarihi Rum Ortodoks Kilisesi, 19. yüzyılın ikinci yarısında bölgede yaşayan Rum balıkçı ve çiftçi cemaati tarafından inşa edilmiş geç Osmanlı kırsal kilise mimarisinin nadir kalıntılarındandır. Dikdörtgen bazilikal planlı olarak moloz taş ve tuğla harmanıyla inşa edilen yapının apsis duvarı, yuvarlak kemerli pencereleri ve narteks izleri günümüze ulaşmıştır. 1923 Türkiye-Yunanistan nüfus mübadelesi sonrasında cemaatsiz kalan kilise uzun yıllar metruk durumda kalmıştır. Karadeniz sahil köylerinin çok kültürlü demografik geçmişini ve kırsal taş mimarisini belgeleyen önemli bir tescilli kültür varlığıdır. Sarıyer merkezden Gümüşdere ve Kilyos yönüne giden toplu taşıma araçlarıyla köye ulaşılabilir. Köy merkezinde tarihi çeşme ve eski Rum taş evleriyle birlikte görülebilen yapı, Boğaz'ın kuzeyindeki kültür rotalarında yer alır. Kilisenin çevresinde yer alan eski Rum mezar taşları ve köy çeşmesi, Karadeniz sahil köylerinin çok kültürlü demografik geçmişini belgeler. Gümüşdere plajına ve Kilyos kalesine giden sahil yolu üzerinde mola noktası olarak görülebilir.